Khái quát về Trích diễm thi tập

 - Người đăng bài viết: Thu Trang  - Chuyên mục :  Đã xem: 32 

Qua bài Khái quát về Trích diễm thi tập, sẽ cung cấp và hỗ trợ các em những kiến thức ngắn gọn và tổng quan nhất.

 

KIẾN THỨC KHÁI QUÁT VỀ TRÍCH DIỄM THI TẬP


1. Về tác giả và hoàn cảnh ra đời:
Hiện chưa rõ năm sinh và năm mất của tác giả Hoàng Đức Lương. Chỉ biết ông đỗ tiến sĩ năm Mậu tuất (1478) và bài Tựa “Trích diễm thi tập” được ông viết vào năm 1497.


Thế kỉ XV là thế kỉ phục hưng của Đại Việt. Triều Lê có ý thức tổng kết lịch sử dân tộc. Ngô Sĩ Liên được giao cho trọng trách biên soạn bộ Đại Việt sử kí toàn thư, có thể biên soạn Trích diễm thi tập nằm trong chủ trương chung ấy.

Cũng cần biết rằng, nước ta đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh tàn phá. Năm 1371, quân Chiêm Thành đánh phá Thăng Long, đốt phá, cướp bóc nhiều giấy tờ, sách vở. Khi quân Minh xâm lược nước ta (1407-1427), chúng đã tiến hành phá hủy có tổ chức các tài liệu văn hóa nước ta như văn bia, sách vở, thơ tịch; bắt người tài giỏi đưa sang Trung Quốc làm việc…Vì thế, sau khi chiến tranh kết thúc, cảnh tượng hoang tàn đổ nát khiến cho người tri thức không khỏi suy nghĩ, day dứt. Việc biên soạn “Trích diễm thi tập” nằm trong bối cảnh phục hưng văn hóa dân tộc sau chiến thắng quân Minh xâm lược.

2. Giá trị
Một bài tựa thường được đặt ở đầu tác phẩm văn học hay sách khảo cứu nêu quan điểm và phương pháp biên soạn của tác giả hoặc là phát biểu ý kiến đánh giá, bình luận về tác phẩm (nếu sách không phải của người viết lời tựa). Khi bài tựa được đặt ở cuối, người ta gọi là bài bạt.

Thời trung đại, khi bộ môn lí luận – phê bình văn học chưa tồn tại một cách độc lập thì bài tựa đảm nhận chức năng của một bài phê bình văn học. Nó cho người đọc biết được quan niệm văn học  của người viết, thông tin về tình hình văn học của thời đại tác phẩm ra đời và nhiều tri thức văn học khác. Ngày nay để nghiên cứu văn học trung đại, những bài tựa, bài bạt là nguồn tư liệu quan trọng giúp chúng ta hiểu sâu hơn, đúng hơn về các sáng tác văn học.

Hoàng Đức Lương đã làm việc sưu tầm, biên soạn thơ ca của các bậc tiền nhân. Đây là công việc tự nguyện, không nhằm mục đích kinh tế ( bản thảo không bán được, ông không được trả tiền để làm việc này). Nhìn chung, các hoạt động sáng tác, biên khảo thời trung đại đều là hoạt động không có lợi nhuận. Vì thế phải thấy rằng Hoàng Đức Lương đã làm công việc này với một niềm hứng thú, sự tự giác và ý thức văn hóa sâu sắc.

Trong bài tựa có nói đến chuyện khắc in sách. Ngày nay, có thể sử dụng máy tính để soạn thảo văn bản, dễ dàng nhưng thời xưa, để in sách, phải khắc chữ lên bản gỗ. Công việc này đòi hỏi nhiều thời gian và tiền của do vậy không phải ai cũng có thể in được sách. Mặt khác, các triều đại đều có chế độ “ kiểm duyệt” riêng, không phải sách của ai cũng có thể được phép in ấn.

3. Phân tích bài tựa
Tựa “Trích diễm thi tập” thuộc loại văn bản nghị luận, trình bày vấn đề về lí do và quan niệm của tác giả khi làm công việc sưu tầm những thơ văn hay của tiền nhân. Do đó, cần chú ý đến các luận điểm, các lí lẽ. Nhưng đây cũng là một bài viết của một nhà thơ, thể hiện tâm huyết đối với di sản thi ca dân tộc nên chứa đầy cảm xúc, hình tượng tác giả hiện lên rõ nét. Vì thế cần chú ý cả hai mặt lí lẽ và cảm xúc của bài tựa này.

a. Tính chất nghị luận của bài tựa
Đây trước hết là một bài tựa trình bày lí do và quan niệm thôi thúc tác giả Hoàng Đức Lương biên soạn “Trích diễm thi tập”. Do đó, cần chú ý cách trình bày các lí lẽ, các luận điểm để thấy sự cần thiết của công việc cũng như mọi nỗ lực của tác giả.


Tại sao Hoàng Đức Lương lại đảm nhiệm trách nhiệm biên soạn “Trích diễm thi tập”? có hai luận điểm chính:

a 1 ) Thơ ca của các bậc tiền nhân rất phong phú nhưng vì nhiều lí do, di sản đó đã không được truyền lại đầy đủ. Theo sự liệt kê của ông, có các lí do sau:
- Thi ca là cái đẹp tinh tế, không phải ai cũng cảm nhận được vẻ đẹp của nó, nên không được lưu truyền đầy đủ.
- Do các tri thức văn nhân lo khoa cử hay bận việc sự vụ không quan tâm sưu tầm thơ ca.
- Do có những người thích thơ văn nhưng lại ngại sưu tầm hoặc là năng lực kém cỏi không làm được việc sưu tầm đó.
- Do chế độ “kiểm duyệt” của triều đình, chỉ có lệnh vua mới được khắc in ( mà chỉ có in nhân bản mới phát hành được rộng rãi, lưu truyền lâu dài bản thảo tác phẩm truyền bằng con đường chép tay rất hạn chế).
Đó là chưa kể sức tàn phá của thời gian, chiến tranh binh lửa,,, đã làm cho tài liệu ghi chép thơ ca tán tác, trôi nổi.
a2) Hoàng Đức Lương có ý thức sâu sắc về nền văn hiến dân tộc: Ông muốn làm sống lại nền văn học dân tộc. Câu hỏi nêu lên như là lời thôi thúc ông phải đảm nhận trọng trách biên soạn “Trích diễm thi tập”: “Một nước văn hiến, xây dựng đã mấy trăm năm, chẳng lẽ không có quyển sách nào có thể làm căn bản, mà phải tìm xa xôi để học thơ văn đời nhà Đường. Như thế chả đáng thương xót lắm sao!”.

Với những lí do đó, việc sưu tầm, biên soạn trở nên cấp thiết không thể trì hoãn. Dẫu có một số khó khăn về khả năng của người sưu tầm biết rằng số tác phẩm sưu tầm được mới chỉ là “Một hai phần trong số muôn nghìn bài” thực có, nhưng không thể cầu toàn, ông vẫn tiến hành công việc này. Kết thúc bài tựa giống như lời thanh minh, đồng thời cũng giống như một niềm tự hào kín đáo của tác giả công việc hoàn thành.

Nếu đánh giá bài tựa về mặt nghị luận, ta thấy các luận điểm đưa ra bao gồm đủ cả yếu tố khách quan, cả yếu tố chủ quan. Những khó khăn thuộc về cái khách quan; còn niềm tự hào, sự quyết tâm xây dựng nền văn học dân tộc thuộc về cái chủ quan.

b. Giá trị văn học của bài tựa
Như đã nói, bài tựa còn có giá trị văn học nhiều mặt. Sau đây là hai giá trị nổi bật:
- Bài tựa cho biết quan niệm của thời trung đại về bản chất thẩm mĩ của thi ca: thơ là gì, bản chất và đặc trưng của nó là gì? Những câu hỏi như thế ngày nay vẫn đặt ra và khiến chúng ta quan tâm. Do đó, một nhận định về vẻ đẹp của thi ca từ thế kỉ XV có thể đem lại hứng thú và có ý nghĩa nhận thức cho chúng ta.

Hoàng Đức Lương dẫn quan niệm của người xưa so sánh thi ca như khoái chá (Những món ăn ngon), như gấm vóc,...Đây là cách lấy sự vật cụ thể, con người thông qua các giác quan có thể cảm nhận được để diễn tả đạt cái đẹp của thi ca vốn rất trừu tượng. Một so sánh cụ thể như thế vừa có lí lại vừa phiến diện. Bởi vậy, ông đã bổ sung thêm là thi ca không thể nếm được như miệng nếm vị ăn ngon, nghệ thuật ngôn từ trừu tượng, phải có trái tim của thi nhân mới cảm nhận được vị ngon, sắc đẹp của nó. Quan niệm văn học này của Hoàng Đức Lương là lời yêu cầu cao đối với người đọc thơ ca, đòi hỏi khả năng cảm nhận đọc được những tình ý sâu xa mà tác giả nhắn gửi trong tác phẩm. Người xưa cho rằng tác phẩm thi ca hay là tác phẩm ở đó lời hết mà ý chưa hết, lời lẽ không nói hết được ý, “ý tại ngôn ngoại” ( ý ở ngoài lời). Ngày này, chúng ta cũng gặp những luận điểm nói về việc đọc thơ giữa các dòng chữ, tìm ý nghĩa ở các khoảng trắng giữa hai hàng chữ…

- Hình tượng tác giả: Đọc bài tựa, chúng ta thấy chân dung tác giả hiện lên rất sinh động, chân thực. Đây là một người nghệ sĩ có trái tim nhạy cảm, mang nỗi dau của một trí thức Đại Việt “học làm thơ, chỉ trông vào thơ bách gia đời nhà Đường, còn như thơ văn thời Lí – Trần, thì không khảo cứu vào đâu được. Mỗi khi nhặt nhạnh ở giấy tàn, vách nát được một vài câu, thường cầm sách than thở, cố ý đổ lỗi bậy cho hiền nhân quân tử lúc bầy giờ. Than ôi! Một nước văn hiến, xây đựng đã mấy trăm năm, chẳng lẽ không có quyển sách nào có thể làm căn bản, mà phải tìm xa xôi để học thơ văn đời nhà Đường. Như thế chả đáng thương xót lắm sao!”. Đó là tình cảm của người trí thức nhân chính, nó giúp ta hiểu vì sao tác giả đã hoàn thành việc biên soạn Trích diễm thi tập. Đoạn văn tuy ngắn nhưng có tính tạo hình sâu sắc, chân dung tác giả hiện lên sinh động, chân thực, gần gũi.

Qua bài “Khái quát về Trích diễm thi tập”, hi vọng các em HS sẽ có thể củng cố được kiến thức phần này của lớp 10, vì đây là một bài khó, đòi hỏi phải có một vốn hiểu biết nhất định về loại cũng như những kĩ năng phân tích vè thơ.
 

Tìm hiểu và đọc thêm sau khi đọc bài "Khái quát về Trích diễm thi tập"
- Truyền kỳ mạn lục
- Thể loại ngâm khúc là gì ?

 

 

 

 

 

 

 

 


 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

  Ẩn/Hiện ý kiến

Mã chống spam   

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

Thời điểm thi THPT QG

Bạn muốn tổ chức thi thử vào THPT QG khi nào?

Top