ĐẶC ĐIỂM CỦA THỂ LOẠI CHÈO

 - Người đăng bài viết: Thu Trang  - Chuyên mục :  Đã xem: 10 

Daytot.vn giới thiệu cho các em kiến thức ĐẶC ĐIỂM CỦA THỂ LOẠI CHÈO

 

ĐẶC ĐIỂM CỦA THỂ LOẠI CHÈO

Ðặc điểm nghệ thuật

Chèo là một loại nghệ thuật tổng hợp nhưng căn bản là một loại kịch hát mang tính chất diễn tích. Nhân dân gọi diễn chèo là hát chèo, xem chèo là xem hát. Trên phương diện văn học, có thể đề cập một số yếu tố nhất định.

1.      Yếu tố kịch tính

Chèo là lối kể chuyện bằng sân khấu, tính tự sự là đặc điểm cơ bản của chèo. Nhưng quá trình tự sự bằng sân khấu, sự phát triển của tình tiết cũng làm nảy sinh kịch tính, những cái nút của vở chèo.

Trong vở Quan âm Thị Kính có 2 nút kịch: nỗi oan hại chồng và nỗi oan tư thông. Trong vở Thạch Sanh: nút kịch trong gia đình, trong tình duyên, trong tình huống giặc ngoại xâm.

2. Phương pháp biểu hiện tính cách nhân vật

Chèo là một môn nghệ thuật độc đáo của dân tộc, nhân vật chèo có phong cách thể hiện đặc sắc.

Lối nhân vật tự giới thiệu:

-Ðạo làm con ở cho phải nghĩa,

Ở làm sao cho cha mẹ bằng lòng,

Nhất hiếu lập nhi vạn thiện tòng,

Con có hiếu bằng lòng mẹ cha.

-Tôi Thị Mầu con gái phú ông ...

Tôi muốn cho một tháng đôi rằm,

Trước vào lễ phật sao thăm vãi già.

(Quan âm Thị Kính).

-Tôi Trần Phương quê ở Ðông Ngàn,

Nhà cự phú lừng miền tỉnh Bắc.

Giầu trọc phú ai mà dám địch,

Lợi có rồi lại muốn cầu danh.

(Kim Nhan)

            Lối biểu hiện tính cách nhân vật bằng hành động:

Trong vở Lưu Bình Dương Lễ: hành động của Dương Lễ và Châu Long.

Trong vở Quan âm Thị Kính: đoạn cắt râu chồng.

Tính cách nhân vật còn được biểu hiện trong diễn xuất bằng các điệu hát, múa đặc biệt của các nhân vật: điệu hát con gà rừng, múa Vân dại, múa Thị Mầu ...

Lối biểu hiện tính cách nhân vật bằng các loại vai:

Nhân vật trong chèo gồm các vai: chín, lệch.

Thị Phương, Châu Long, Thị Mầu, Xúy Vân ...

3. Tính chất ước lệ và cách điệu

Ước lệ, cách điệu là đặc trưng của nghệ thuật chèo.

Hóa trang ước lệ.

Các địa danh quen thuộc mang tính ước lệ: Kinh Bắc, Xuân Trường, Kiếp Bạc, Bồ Ðề ...

Ngôn ngữ đối thoại ước lệ:

-Em ơi ! đây đã về tới quê nhà,

Nhà tứ bích nhất bần như tẩy.

-Cha nuôi con tính đã ba thu,

Mừng con đã u ơ biết nói.

(Quan âm Thị Kính)

4. Ngôn ngữ

Do đặc điểm sáng tác và diễn xướng, ngôn ngữ chèo có những đoạn là những câu thơ chữ Hán, điển cố, hoặc những câu ca dao với khuôn mẫu lục bát rất tự do, phóng khoáng về câu chữ.

- Một con dao bé sắc thay,

Chuôi sừng bịt bạc về tay ai cầm. 

(Chu Mãi Thần).

- Gió xuân đánh thốc cái yếm đào

Sao anh trông thấy oản, anh chẳng vào thắp hương ?

(Quan âm Thị Kính).

-Mối này, mối ơi,

Miếng giầu là đầu câu chuyện.

Mỗi câu chuyện ta lại nghiện một miếng trầu mối nhỉ !

(Trần Tử Lệ)

Các biến cách tu từ trong chèo: hoán dụ, tỉ dụ, khoa trương ...

-Thuở hàn vi hai sách một đèn.

Sách có chữ rằng bần tiện bất năng di,

Âu ta phải dùi mài đăng hỏa.

-Gái bất nghì phó giả mẹ cha,

Ngựa bất kham phó về Bồng Báo.

-Tiếc công tôi rút trống bưng bồng,

Bồng không được vỗ cực lòng tôi thay.

(Tuần Ty Ðào Huế).

-Phật bà ban cho tôi 360 tay quyết ấn,

Thầy Ðường Tăng cho tôi 90 pho kinh,

Núi Tôn Ngô tôi nhắm mắt bước qua.

-Tôi Thị Mầu con gái phú ông,

Thầy mẹ tôi tôn kính một lòng,

Tiền cúng gạo lên chùa tiến cúng.

Bạch nhà sư trong chùa, cho chú tiểu ra nhận lễ cho tôi còn về nào.

                        Thầy tiểu ơi ! Thầy như táo rụng sân đình ...

                                                            (Quan âm Thị Kính)

-Thương ơi ! Ngày hôm qua ra đường gặp gái

Tôi đi không lại trở về không.

Ngày hôm nay tang tảng rạng đông

Vào hầu sớm kẻo quan ngài đi vắng ...

(Lưu Bình Dương Lễ).

Ngôn ngữ nhân vật:

Mỗi nhân vật có giọng điệu riêng.

-Trình lạy cha,

Sinh con là gái,

Con giữ đạo tam tòng,

Riêng con e một cõi linh thông,

Muộn mằn chửa nảy chồi đan quế.

Thân Lão lai xưa người ví thể,

Ðem bố kinh thay đổi gọi là,

Chữ tòng phu con đã xuất gia,

Lấy ai để thừa hoan tất hạ ...

-Giống phượng giống công,

Con nhà bà giống phượng, giống công.

Liu điu lại nở ra dòng liu điu ...

-Giải kiếp giải kiếp,

Cả gan thật cả gan.

May con tao sực tỉnh giấc vàng,

Ðỉnh đình đinh nữa còn gì mà chẳng chết ...

                        (Quan âm Thị Kính).

--Ðiên điên dại dại,

Dại dại điên điên,

Roi này chi quất rẽ duyên cùng chàng !

(Kim Nhan)

-Ơïi anh ơi ! Anh ngồi xuống đây cho tôi than thở đôi lời.

Kể từ khi thiếp tới cửa chàng,

Lạng bạc phân vàng, một chữ bẻ làm đôi nỏ có ...

Tới cái cơn bây giờ:

Anh có phòng này anh khuây phòng nọ,

Anh bỏ mẹ con tôi bơ vơ góc bể, chân trời ...

(Tuần Ty - Ðào Huế)


 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

  Ẩn/Hiện ý kiến

Mã chống spam   

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

Thời điểm thi THPT QG

Bạn muốn tổ chức thi thử vào THPT QG khi nào?

Top