Khái quát về văn chương Hồ Chí Minh

 - Người đăng bài viết: Thu Trang  - Chuyên mục :  Đã xem: 37 

Daytot.vn Khái quát về văn chương Hồ Chí Minh cho các em HS lớp 12

 

KHÁI QUÁT VỀ VĂN CHƯƠNG HỒ CHÍ MINH 

A. QUAN ĐIỂM SÁNG TÁC:
Khái quát: Không chỉ là vị lãnh tụ vĩ đại của cách mạng Việt Nam, HCM còn là nhà văn nhà thơ lớn với nhiều tác phẩm có giá trị. HCM am hiểu sâu sắc quy luật và đặc trưng của văn học nghệ thuật từ phương diện tư tưởng chính trị đến nghệ thuật biểu hiện. Điểu này được thể hiện trực tiếp trong quan điểm sáng tác văn chương của Bác.
1. Hồ Chí Minh coi văn nghệ là một vũ khí chiến đấu phụng sự cho cuộc đấu tranh cách mạng. Nhà văn phải có tinh thần xung phong như người chiến sỹ ngoài mặt trận:
“Nay ở trong thơ nên có thép
Nhà thơ cũng phải biết xung phong”
- Đây là một “tuyên ngôn về thơ” (Tố Hữu). Chất “thép” là cảm hứng đấu tranh xã hội tích cực, là tính chiến đấu của thơ ca và văn học nghệ thuật. Văn học phải trở thành một hoạt động tinh thần phong phú, phục vụ có hiệu quả cho sự nghiệp đấu tranh cách mạng. Khi văn học trở thành vũ khí cách mạng thì đương nhiên nhà văn phải là chiến sỹ cách mạng, phải ở giữa cuộc đời, trực tiếp góp phần vào nhiệm vụ đấu tranh và phát triển xã hội.
- Quan niệm này đã được Bác nói rõ hơn trong thư gửi các họa sỹ nhân dịp triển lãm hội họa năm 1951: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận, anh chị em là chiến sỹ trên mặt trận ấy”. Quan niệm của Bác vừa khẳng định vai trò to lớn, vừa thể hiện yêu cầu của xã hội với văn hóa nghệ thuật và người nghệ sỹ trong công cuộc cải tạo và xây dựng xã hội. Họ phải là những chiến sỹ có tinh thần chủ động, tích cực tấn công trên mặt trận đặc biệt là văn hóa nghệ thuật, với vũ khí đặc biệt là tác phẩm văn chương.
2. Hồ Chí Minh đặt biệt quan tâm đến đối tượng tiếp nhận và mục đích sáng tác để quyết định nội dung và hình thức tác phẩm. Trước khi viết, Bác thường đặt ra cho mình câu hỏi: viết cho ai (đối tượng tiếp nhận), viết để làm gì (mục đích sáng tác) rồi sau đó mới quyết định: viết cái gì (nội dung) và cuối cùng là lựa chọn cách viết như thế nào (hình thức). Những câu hỏi trên đã thể hiện quan niệm của HCM coi sáng tác văn chương trước hết là một hành vi chính trị, coi trọng tính mục đích trong sáng tác, đặc biệt lấy quảng đại quần chúng làm đối tượng phục vụ. Quan niệm này cũng được thể hiện rõ nét trong thực tế sáng tác của Bác: khối lượng các tác phẩm trực tiếp dành cho mục đích tuyên truyền chính trị chiếm vị trí lớn nhất trong sự nghiệp văn chương; bên cạnh những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao là những tác phẩm giản dị mộc mạc, gần gũi với cách cảm, cách hiểu của quần chúng nhân dân.
3. Hồ Chí Minh luôn đề cao tính chân thật và tính dân tộc của văn chương, coi đó là một tiêu chí quan trọng để xác định vị trí của tác phẩm. Nhưng chân thật không có nghĩa là đơn giản, sơ lược mà phải có tính nghệ thuật cao, Bác khuyên nghệ sỹ phải: “miêu tả cho hay, cho chân thật, cho hùng hồn” những hiện thực phong phú của đời sống, phải “giữ tình cảm cho chân thật”, nên “phát huy cốt cách dân tộc… giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt”.
Kết luận: Hồ Chí Minh đã thể hiện một cách nhất quán những quan điểm ấy trong sáng tác của mình khiến tác phẩm của Bác luôn có tư tưởng sâu sắc, nội dung thiết thực, hình thức nghệ thuật sinh động, phong phú.
B. SỰ NGHIỆP SÁNG TÁC:
Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là một nhà cách mạng vĩ đại đồng thời là một nhà văn hóa lớn. Bên cạng sự nghiệp chính trị, Người còn để lại cho nhân dân ta một sự nghiệp văn chương lớn lao về tầm vóc tư tưởng, phong phú về thể loại và đặc sắc về phong cách. Tác phẩm của Người được viết bằng tiếng Pháp, tiếng Hán và tiếng Việt với 3 loại hình nổi bật: văn chính luận, truyện ký và thơ ca.
1. Văn chính luận:
- Nội dung và mục đích: trực tiếp tố cáo tội ác của kẻ thù hoặc thể hiện những nhiệm vụ chính trị trong từng chặng đường lịch sử của cách mạng, kêu gọi quần chúng nhân dân thực hiện những nhiệm vụ chính trị ấy.
- Nghệ thuật: Văn chính luận của HCM được viết không chỉ bằng lý trí sáng suốt, trí tuệ sắc sảo mà còn bằng cả tấm lòng yêu ghét nồng nàn, được biểu đạt bằng những lời văn chặt chẽ, súc tích.
- Tác phẩm: Tuyên ngôn độc lập (1945), Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (1946)
2. Truyện ký:
- Nội dung và mục đích: Tố cáo tội ác dã man, bản chất tàn bạo của bọn thực dân đế quốc, bọn phong kiến tay sai đối với nhân dân các nước thuộc địa, ca ngợi những tấm gương yêu nước và cách mạng.
- Nghệ thuật: Các tác phẩm truyện ký của Bác được viết bằng bút pháp hiện đại với nghệ thuật trần thuật linh hoạt, tình huống truyện độc đáo, hình tượng sinh động…, thể hiện trí tưởng tượng phong phú, vốn văn hóa sâu rộng, trí tuệ sắc sảo và trái tim tràn đầy nhiệt tình yêu nước và cách mạng
- Tác phẩm: Những trò lố hay là Va ren và PBC, Vi hành
3. Thơ:
3.1 Nhật ký trong tù (Ngục trung nhật ký):
- Là tập nhật ký bằng thơ, viết bằng chữ Hán, được sáng tác trong thời gian Hồ Chí Minh bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bứt giam ở Quảng Tây Trung Quốc từ mùa thu 1942 đến mùa thu 1943.
- Nội dung: Tập thơ phản ánh sinh động và tài hoa tâm hồn và nhân cách cao đẹp của người chiến sỹ cách mạng trong hoàn cảnh khắc nghiệt chốn lao tù. Vì vậy có thể coi Nhật ký trong tù là bức chân dung tinh thần tự họa của HCM - một bậc “đại trí - đại nhân - đại dũng” (Viên Ưng - TQ). Tập thơ còn phản ánh chân thực bộ mặt tàn bạo của chế độ nhà tù Quốc dân đảng và một phần xã hội Trung Quốc những năm 1942-1943 với ý nghĩa phê phán sâu sắc.
- Đây là tập thơ sâu sắc về tư tưởng, độc đáo và đa dạng về bút pháp, là kết tinh giá trị tư tưởng và nghệ thuật thơ ca HCM.
3.2 Hai tập: Thơ Hồ Chí Minh (86 bài) và Thơ chữ Hán HCM (36 bài):
- Hoàn cảnh sáng tác: Đây là những bài thơ được Bác viết ở Việt Bắc từ 1941-1945 và trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.
- Nội dung: Bên cạnh những bài thơ nhằm mục đích tuyên truyền cách mạng như: Hòn đá to, Ca binh lính… là những bài thơ nghệ thuật vừa có màu sắc cổ điển, vừa mang tinh thần thời đại như: Pác Bó hùng vĩ, Nguyên tiêu… Nổi bật trong thơ Bác là nhân vật trữ tình có tâm hồn hòa hợp với thiên nhiên, có bản lĩnh vững vàngcủa một nhà cách mạng vĩ đại, phong thái ung dung của một bậc hiền triết, khí phách kiên cường của người chiến sỹ cách mạng.
- Nghệ thuật: Đó là những bào cổ thơ thâm thúy có tứ thơ phóng thoáng ở nhiều đề tài, kết hợp chất trữ tình cách mạng và cảm hứng anh hùng ca của thời đại mới.
C. PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT: (Phong cách nghệ thuật hết sức phong phú đa dạng)
1. Văn chính luận:
Thường ngắn gọn, súc tich, lập luận chặt chẽ, lý lẽ đanh thép, bằng chứng đầy sức thuyết phục, giàu tính luận chiến, đa dạng về bút pháp. Văn chính luận của Bác rất giàu hình ảnh, thấm đượm cảm xúc, văn phong linh hoạt, khi ôn tồn thấu tình đạt lý, khi đanh thép, mạnh mẽ, hùng hồn.
2. Truyện ký:
Tùy theo từng đối tượng tiếp nhận, Bác lựa chọn bút pháp, giọng điệu và văn phong thích hợp. Nhìn chung, truyện ký Nguyễn Ái Quốc có phong cách rất hiện đại, thể hiện tính chiến đấu mạnh mẽ và nghệ thuật trào phúng sâu sắc. Tác phẩm thường tạo ra tiếng cười trào phúng nhẹ nhàng hóm hỉnh nhưng … thâm thúy sâu cay. Bên cạnh đó, Bác còn có những tác phẩm thắm thiết chất trữ tình làm xúc động lòng người. Chất trí tuệ và tính hiện đại là nét đặc sắc của truyện ngắn Nguyễn Ái Quốc.
3. Thơ ca:
a. Thơ tuyên truyền cách mạng
Thường được viết theo hình thức bài ca với lời lẽ giản dị mộc mạc, dễ hiểu dễ nhớ, mang đậm màu sắc dân gian. Loại thơ này cũng rất đa dạng về hình thức:
- Thơ châm ngôn
- Thơ chúc Tết mừng xuân theo tục lệ cổ truyền dân tộc
- Thơ tuyên truyền, kêu gọi
- Thơ tặng bạn (thơ cù bạn)
b. Thơ ca nghệ thuật:
Hầu hết là thơ tứ tuyệt cổ điển viết bằng chữ Hán, mang đặc điểm của thơ cổ phương Đông với sự kết hợp hài hòa giữa màu sắc cổ điển và bút pháp hiện đại.
- Màu sắc cổ điển: Thể hiện ở thể loại, ngôn ngữ, thi liệu, thi tứ quen thuộc trong cổ thi, những đề tài truyền thống như thiên nhiên, tình bạn, thế sự. Các bút pháp cổ điển như bút pháp chấm phá chủ yếu gợi mà ít tả, chỉ vài nét vẽ đơn sơ mà ghi lấy linh hồn tạo vật, bút pháp tả cảnh ngụ tình khiến phong cảnh trở thành tâm cảnh, khiến thiên nhiên luôn thấm đượm cảm xúc con người; Thơ Bác luôn đầy ắp thiên nhiên, nhân vật trữ tình luôn gắn bó hòa nhập với thiên nhiên mang phong thái ung dung tự tại, tiên phong đạo cốt.
- Bút pháp hiện đại:
+ Chất hiện đại trong thơ Bác được thể hiện ngay ở tính dân chủ, đưa thơ ca trở về gần gũi với cuộc đời; nhân vật trữ tình luôn ở vị trí trung tâm của bức tranh thiên nhiên, không chịu sự chi phối của thiên nhiên mà thậm chí còn có tác động tích cực trở lại thiên nhiên.
+ Chủ thể trữ tình mang phong thái ung dung tự tại, hòa nhập với thiên nhiên nhưng không phải ẩn sỹ lánh đời mà là chiến sỹ cứu đời, yêu đời.
+ Hình tượng nghệ thuật trong thơ HCM không tĩnh tại mà luôn vận động mạnh mẽ hướng về ánh sáng, sự sống, tương lai.
Kết luận: Nhìn chung phong cách nghệ thuật của Hồ Chí Minh đa dạng, phong phú mà thống nhất. Sự thống nhất thể hiện trong toàn bộ sáng tác văn thơ của Bác trên cơ sở nhất quán về quan niệm sáng tác. Cách viết của Bác luôn ngắn gọn, trong sáng, giản dị, luôn chủ động trong việc sử dụng linh hoạt các thể loại ngôn ngữ, bút pháp và thủ pháp nghệ thuật nhằm đạt tới mục đích thiết thực cho từng tác phẩm. Sáng tác của Bác luôn kết hợp sâu sắc giữa chính trị và văn học, tư tưởng và nghệ thuật, truyền thống và hiện đại. Với một di sản văn học đồ sộ và quý giá, Người đã góp phần đặt nền móng và mở đường cho văn học cách mạng Việt Nam.

Tìm hiểu thêm

- Thơ của Hàn Mặc Tử

- Thơ của Huy Cận

- Thơ của Xuân Quỳnh 


 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

  Ẩn/Hiện ý kiến

Mã chống spam   

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

Thời điểm thi THPT QG

Bạn muốn tổ chức thi thử vào THPT QG khi nào?

Top