CHÍNH QUYỀN MẠC PHỦ

 - Người đăng bài viết: nguyễn thị linh  - Chuyên mục :  Đã xem: 41 

Trung tâm Dạy tốt giới thiệu tới bạn đọc về chính quyền Mạc Phủ. Mời bạn đọc tham khảo

 

CHÍNH QUYỀN MẠC PHỦ
 

Chính quyền Mạc Phủ hoặc chính quyền Thogun (tiếng Nhật là Bakufu - có nguồn gốc là từ Mạc Phủ chỉ tướng cận vệ hoàng gia tại Trung Quốc) lần đầu xuất hiện khi vị tướng Minamotono - no -Yoritomo tự phong chức vị Seii - Taishogun (Chinh di đại tướng quân) vào năm 1192, bảy năm sau khi đã kiểm soát đất nước trên thực tế.

(Chức vị này khởi nguồn từ năm 801, được phong cho vị tướng đã chinh phục quân man di ở Bắc Nhật Bản cho Nhật hoàng thời Yamato. Tuy nhiên vị tướng này, có tên là Sakanoue - no - Tamuramaro, đã không tìm cách thâu tóm quyền lực vào tay mình). 
Một số gia tộc được gọi là buke hoặc bumon không thuộc số võ sĩ thông thường, mà được coi là một chi của dòng dõi hoàng tộc. Cuối thời Heian, ngày càng xảy ra nhiều rối loạn ở các tỉnh do quý tộc ngày càng yếu kém và bất lực, vì vậy những dòng họ giàu có hoặc các nhà chùa có trong tay thái ấp riêng bắt đầu sử dụng quân vệ binh, vũ trang để tự bảo vệ, duy trì trật tự xã hội. Những ai có đội Samurai hay cận vệ lớn được gọi là toryo (thủ lĩnh). Những người có quan hệ huyết thống với hoàng gia hoặc quý tộc sống tại các tỉnh trở thành toryo với sự hậu thuẫn của các võ sĩ địa phương trên cơ sở địa vị xã hội hoặc dòng dõi quý tộc (như dòng họ Heike hay Taira và dòng họ Genji hay Minamoto, những dòng họ về sau tranh nhau quyền kiểm soát đất nước, là con cháu của các Nhật hoàng Kammu và Seiwa). Đầu tiên, các thủ lĩnh địa phương ấy yếu thế hơn triều đình và giới quý tộc triều đình, phải chịu phụ thuộc, song đến cuối thời Heian, họ nắm vai trò trung tâm, với quyền lực thực sự, được giới quân sự hậu thuẫn. Trong các cuộc nội chiến thời Hogen và Heike, những người này đóng vai trò chính trị nòng cốt như dòng họ Fujiwara trước kia. 
Mục đích của dòng họ Heike là thay thế dòng họ Fujiwara kiểm soát hoàng gia hơn là lập nhà nước Shogun của riêng họ. Thế nhưng, sau cuộc giành giật kéo dài khoảng 20 năm, họ bị dòng họ Genji tiêu biểu là anh em nhà Minamoto - no - Yoritomo đánh bại và tiêu diệt. Yoritomo giao cho các em chiến đấu còn mình ở lại căn cứ tại Kamakura, lập ra các cơ quan cai trị để giúp ông nắm quyền lãnh đạo, đứng đầu tất cả các nhóm võ sĩ. Về sau, ông quay lại chống người em mình là Yoshitsune, và lấy cớ bảo vệ triều đình trước Yoshitsune, yêu cầu vị Nhật hoàng đã đi tu phải bổ nhiệm các quan chức gọi là shugo hay thẩm phán tại mỗi tỉnh và những chức khác gọi là jito hay quan địa chính tại tất cả các vùng đất công và tư, với danh nghĩa để truy lùng Yoshitsune nếu ông ta tìm cách lẩn trốn. Vì vậy, các Shugo chịu trách nhiệm về chính sách và kiểm soát tất cả samurai trong khu vực, còn nhiệm vụ của các Jito có việc giám sát đất đai và thu thuế - được đóng bằng gạo - theo quy mô từng khu vực. 
Trong mọi việc trên, Yoritomo đều chính thức xin phép Nhật hoàng và thực thi kế hoạch với danh nghĩa Nhật hoàng. Sử dụng các chức vụ và hệ thống có sẵn từ trước - ví dụ, Jito nguyên là chức sắc địa phương do các thái ấp bổ nhiệm - Yoritomo đã đạt được mục tiêu của mình chỉ bằng cách thâu tóm quyền bổ nhiệm các chư hầu của mình vào những chức vụ này trên toàn quốc. Các shugo được chọn từ các Jito, có nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi của triều đình trong thời bình và lãnh đạo các chư hầu chiến đấu trong thời chiến. Song, thông qua những việc trên, Yoritomo củng cố quyền lực quản lý, giám sát và bành trướng thế lực ra toàn quốc, trở thành người cai trị về thực chất. Sau khi tiêu diệt Fujiwara Yoshihira - con của Fujiwara Heidehira, người đã che giấu Yoshitsune và dập tắt kháng cự trên cả nước, Yoritomo tiến về Kyoto. Năm 1190, Yoritomo tự phong là uỷ viên Hội đồng quốc gia và cuối cùng làm Seii - Taishogun năm 1192. Như vậy, chính quyền Shogun ra đời để lấp khoảng trống quyền lực do sự yếu kém bất lực của triều đình và các nhiếp chính để lại. Vì vậy, trong thời kỳ đầu, chế độ Shogun và triều đình không đối lập nhau. Sự đối đầu tranh chấp chỉ bùng lên với sự kiện Jokyu, sau khi Shogun Minamoto thứ ba là Sanetomo bị ám sát và dòng dõi Minamoto chấm dứt cuối năm 1219. Dòng họ Hojo - thân quyền của vợ Yoritomo là Masako - làm nhiếp chính lúc đó, phong cho một họ hàng xa của Yoritomo là Kujo Yoritsune mới 2 tuổi làm Shogun và trên thực tế vẫn nắm dây cương quyền lực trong tay. Đây là tín hiệu báo cho triều đình của Nhật hoàng Gotoba lập mưu lấy lại quyền bính. Năm 1221, triều đình ra sắc lệnh cách chức nhiếp chính Hojo Yoshitoki - em của Masoko. Song, lực lượng hoàng tộc nhanh chóng bị đánh bại, 3 vị Nhật hoàng đã đi tu bị lưu đày, và Nhật hoàng mới - Goshirakawa - được cử lên thay. Việc này đã củng cố vị trí của chế độ Shogun Kamakura trở nên mạnh hơn triều đình, được quyền can thiệp vào việc nối ngôi Nhật hoàng, chọn hoặc thay đổi Nhật hoàng theo quan điểm riêng của họ. 
Năm 1318, Nhật hoàng Godaigo nối ngôi, sự kém cỏi của Hoji Takatoki một lần nữa thúc đẩy ông khôi phục quyền lực Nhật hoàng. Được võ sĩ Ashikaga Takauji giúp đỡ, ông đánh bại Hojo, và thực hiện Cải cách Kemmu. Song, không đầy ba năm sau, chính quyền mới sụp đổ khi Ashikaga Takauji quay lại chống Nhật hoàng. Godaigo chạy trốn, và lập một triều đình tị nạ ở núi Yoshino. Trong khi đó, Ashikaga Takauji cử Komyo làm Nhật hoàng và lập triều đình mới. Trong hơn 50 năm, hai triều đình dưới hai Nhật hoàng cùng tồn tại, một trên núi Yoshino, gọi là triều đình phía Nam, và một gọi là triều đình phía Bắc. Ashikaga Takauji tự phong Shogun nhân danh là nhà vua và ra đời chế độ Shogun Muromachi. Chế độ này đặt sở chỉ huy tại Muromachi ở Kyoto, sát gần triều đình. Song trong hơn 50 năm đối địch của hai triều đình trước khi sáp nhập, quan hệ giữa triều đình phía Bắc với chế độ Shogun là quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Hơn nữa, chế độ Shogun của Ashikaga chưa bao giờ hùng mạnh, và đến đời Shogun thứ 8 - Ashikaga Yoshimasa - mất hầu hết quyền kiểm soát đất nước, gây ra tư tưởng bè phái mà trong cuộc chiến tranh Onin mới kết thúc. Trong cuộc chiến liên tục trên toàn đất nước, các shugo hay thẩm phán dần dần phát triển thành lãnh chúa phong kiến gọi là Daimyo hoặc shugo - Daimyo. Chỉ sau một thời gian hoà bình ngắn ngủi, đất nước đã lâm vào cảnh nội chiến hàng 100 năm, kéo dài cho đến giữa thế kỷ XVI, khi nỗ lực tái thống nhất đất nước của Oda Nobunaga thành công. Phần lớn các thủ lĩnh võ sĩ tham gia tái thống nhất lúc đó, kể cả Oda Nobunaga, đều mong muốn đến Kyoto để được Nhật hoàng và Shogun tiếp kiến. Rõ ràng họ mong những hành động của họ được chấp nhận như biểu hiện của lòng trung thành với Nhật hoàng và sự giúp đỡ chế độ Shogun Ashigaga yếu kém bằng cách tái thống nhất đất nước nhân danh Nhật hoàng và theo yêu cầu chính thức của Nhật hoàng. 
Oda Nobunaga, người cuối cùng đã đạt được mục đích của mình, cùng với người kế vị Toyotomi Hideyoshi đã trung thành với Nhật hoàng, không lập ra chế độ Shogun dưới quyền mình. Tuy nhiên, thành viên cuối cùng của dòng Shogun Ashikaga là Yoshiaki do chống đối Nobunaga nên đã bị trừng phạt. 
Người kế tục và kế vị của Toyotomi Hideyoshi là Tokugawa Ieyasu lập sở chỉ huy tại Edo và lập một chế độ Shogun mới dưới quyền mình. Đó là chế độ Shogun cuối cùng kéo dài hơn hai thế kỷ rưỡi. Ieyasu đã kiểm soát chặt chẽ các dòng họ Daimyo, đặc biệt những ai đã chống lại sự ham muốn quyền lực của ông ta. Họ buộc phải đóng phần lớn thu nhập ở các lãnh địa của mình để làm đường sá và các dự án cải tạo khác thì mới có thể giữ được cơ ngơi tại Edo và nơi có lãnh địa của họ. Họ để vợ và con làm con tin ở Edo, còn mình thì qua lại giữa hai nơi. Điều đó làm cho các Daimyo suy yếu đến độ khó mà tổ chức được bất cứ sự chống đối nào có hiệu quả với chế độ Shogun, ngay cả khi họ dám hi sinh gia đình của mình. Trong hệ thống đó, dân chúng bị cai trị bởi chế độ Baku Han, hay chế độ do Shogun và các lãnh chúa lơn Daimyo kiểm soát kép. Đồng thời, một sự kiểm soát có vẻ ôn hoà nhưng thực ra chặt chẽ và kĩ lưỡng đối với Nhật hoàng và triều đình được thực hiện. Chế độ Shogun Tokugawa trở nên hùng mạnh hơn các chế độ Shogun trước đến mức họ không do dự can thiệp vào mọi hoạt động của triều đình. Họ ra những pháp lệnh kiểm soát mọi hành vi của gia đình Nhật hoàng và các quý tộc, quy định Nhật hoàng và triều đình được hưởng lợi tức do tài sản nào. Thời kì này, Nhật hoàng không có mối liên hệ nào với chính quyền hoặc những vấn đề chính trị. Việc "bổ nhiệm" Shogun của Nhật hoàng cũng hoàn toàn chiếu lệ. Cho đến 260 năm sau, không có phong trào chống Shogun nào có đủ sức mạnh để mang lại thắng lợi. 
Tuy nhiên, cuối cùng, "Daimyo ngoại" (những người thuộc các gia đình bị chế độ Shogun trừng trị vì không ủng hộ Tokugawa cầm quyền) cùng với các cận vệ samurai liên minh với các quý tộc đã lật đổ được chế độ Shogun. Shogun cuối cùng là Tokugawa Keiki, đã sáng suốt thấy trước điều không thể tránh khỏi và đã tự nguyện trả lại quyền cai trị cho Nhật hoàng trước khi bị phong trào ép buộc. Bằng cách đó, ông đã tránh được sự diệt vong hoàn toàn như các chế độ Shogun Kamakura và Muromachi trước kia. Dẫu vậy, dòng họ Tokugawa sau đó vẫn bị tước mọi quyền bính và phần lớn tài sản. Nhật hoàng được khôi phúc sau khoảng 700 năm gián đoạn và trở lại nắm quyền thống trị. Đó chính là Nhật hoàng Minh Trị.


 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

  Ẩn/Hiện ý kiến

Mã chống spam   

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

Thời điểm thi THPT QG

Bạn muốn tổ chức thi thử vào THPT QG khi nào?

Top