Quan hệ ngoại giao Đại Việt và chiêm Thành

 - Người đăng bài viết: nguyễn thị linh  - Chuyên mục :  Đã xem: 14 

Dạy tốt giới thiệu tới bạn đọc bài viết Quan hệ ngoại giao Đại Việt và chiêm Thành.

 

Sau chiến tranh chống Nguyên, quan hệ giữa ta và Chiêm Thành có nhiều chuyển biến. Năm 1293, Chiêm Thành đem tặng phẩm tới triều đình Đại Việt. Tháng 2 âm lịch (1301), Chiêm Thành sang cống và tháng sau Thượng hoàng Trần Minh Tông sang thăm Chiêm Thành. Đấy là một điều rất đặc biệt. Từ thượng cổ tới bấy giờ, chưa một vua Việt Nam nào sang thăm chính thức nước khác. Điều đặc biệt nữa là không những Thượng hoàng sang thăm Chiêm Thành mà còn nhận lời gả một công chúa (con gái Thượng hoàng) cho vua Chiêm là Chế Mân. Sử của người phương Tây ghi vương hiệu Chế Mân là Jaya Simha - Varman III. Chế Mân đã lấy công chúa vua Mã Lai làm hoàng hậu, gọi là hoàng hậu Tapasi.

Năm 1305, vua Chiêm cho một phái đoàn hơn một trăm người, đứng đầu là đại thần Chế Bồ Đài đem lễ vật gồm vàng bạc, hương quý vật hiếm sang cầu hôn công chúa vua Đại Việt. Giữa năm 1306, Thượng hoàng Trần Nhân Tông cho đưa công chúa Huyền Trân sang Chiêm. Vua Chiêm dâng hai châu Ô và Lý làm của hồi môn, tức châu Thuận, châu Hóa, sau hợp thành Thuận Hóa. Công chúa Huyền Trân lấy vua Chiêm là Chế Mân sinh được một con trai là thái tử Chế Đa Da. Giữa năm 1307, vua Chiêm Chế Mân chết. Bốn tháng sau, triều đình Chiêm nhân danh thái tử Chế Đa Da cho sứ thần là Bảo Lộc Kê đưa voi trắng sang tặng vua Trần.

Tháng 11 năm 1307, Chiêm Thành làm lễ hỏa táng thi thể vua Chế Mân. Theo tục lệ của Chiêm Thành, khi nào làm hỏa táng một vua chết thì hoàng hậu của vua đó phải lên dàn hỏa thiêu chết theo. Vua Trần sợ công chúa Huyền Trân bị hại, cho một phái đoàn sang Chiêm lấy danh nghĩa là viếng để tìm cách cứu công chúa. Phái đoàn này do Trần Khắc Chung và Đặng Văn cầm đầu. Đúng ngày làm lễ hỏa táng, phái đoàn của vua Trần tìm cách đưa công chúa Huyền Trân và con trai Đa Da ra biển, chạy về nước.

Khi Chế Mân chết, con Chế Mân là Chế Chí lên làm vua Chiêm và cho sứ sang cống nhà Trần.

Nhưng lúc này vua Trần đã mưu đánh chiếm nước Chiêm. Nên khi sứ Chiêm ra về thì vua Trần tổ chức đại quân theo hai đường thủy bộ kéo sang. Vua thân đem sáu quân đi đường bộ, cho Đoàn Nhữ Hài làm Thiên tử chiêu dụ sứ đi trước. Nghe theo lời chiêu dụ, vua Chiêm là Chế Chí đem vợ con, thân thuộc, đi thuyền theo đường biển tới hàng vua Trần. Chiến tranh kết thúc. Vua Trần trở về Thăng Long đem Chế Chí cùng về. Vua Trần phong cho Chế Chí làm Hiệu Trung vương, sau đổi làm Hiệu Thuận vương. Nhà Trần cho Chế Chí ở hành cung Gia Lâm. Tháng 2 (âm lịch) năm sau (1313), Chế Chí chết, nhà Trần theo tục của Chiêm Thành, làm lễ hỏa táng.

Khi Chế Chí sang Đại Việt, nhà Trần phong cho em Chế Chí là Chế Đà A Bà Niêm làm á hầu, coi Chiêm Thành là thuộc quốc. Nhưng Chế Đà vẫn xưng vương hiệu, sử ghi là Chế Năng.

Năm 1318, Chế Năng chống lại triều đình Thăng Long, tiến quân đánh lên Thuận Hóa. Nhà Trần cho quân đi ứng cứu. Một tướng Trần là Lý Tất Kiến đánh thua, chết tại trận, lão tướng Phạm Ngũ Lão tiến quân đánh tan quân Chiêm, bắt tù binh rất nhiều. Vua Chiêm Chế Năng chạy sang Ja-va.

Nhà Trần phong một tướng người Chiêm là Chế A Nan làm Hiệu Thánh á vương, nước Chiêm lệ thuộc Đại Việt. Ít lâu sau, người Chiêm từ bỏ sự lệ thuộc đó. Năm 1326 nhà Trần cho Huệ Túc vương Trần Đại Niên đem quân đi đánh, nhưng thất bại, phải quay về.

Năm 1342, vua Chiêm Thành Chế A Nan chết, con rể là Trà Hòa Bố Để không cho con trai A Nan nối ngôi mà tự lập làm vua. Từ đó vua Chiêm mới thoát ly dần khỏi sự lệ thuộc triều đình Đại Việt.

Năm 1346, vua Trần cho Phạm Nguyên Hằng sang sứ Chiêm Thành, trách Chiêm Thành thiếu lễ triều cống hàng năm. Chưa muốn tỏ hẳn là chống lại, cuối năm ấy vua Chiêm cho sứ sang cống nhà Trần, nhưng lễ vật rất ít.

Năm 1352, Chế Mỗ là con trai Chế A Nan bị Trà Hòa Bố Để cướp ngôi vua, đem voi trắng và nhiều cống vật sang hiến vua Trần để xin vua Trần đem quân đánh Trà Hòa Bố Để, lập Chế Mỗ làm vua Chiêm. Giữa năm 1353, nhà Trần cho quân đưa Chế Mỗ về Chiêm. Triều đình Chiêm cho quân chống lại. Quân Trần phải quay về. Chế Mỗ ở lại Đại Việt. Ít lâu sau thì chết.

Chiêm Thành tiến đánh Thuận Hóa (lúc ấy gọi là châu Hóa). Quân Trần thua. Vua Trần cho Trương Hán Siêu đem quân Thần Sách vào ứng cứu và trấn giữ châu Hóa.

Từ năm 1361 trở đi, Chiêm Thành luôn luôn đánh phá miền biên giới và miền ven biển Đại Việt. Vua Chiêm Thành bấy giờ là Chế Bồng Nga, một vua giỏi của Chiêm Thành, lên ngôi từ năm 1360.Tháng ba (nhuận) năm Tân Hợi (1371), quân Chiêm Thành đánh vào cửa biển Đại An, một cửa biển thuộc Nam Hà ngày nay và tiến thẳng lên kinh thành Thăng Long. Vua Trần phải bỏ chạy, đi thuyền sang sông Đông Ngàn (tức sông Đuống) để tránh giặc. Quân Chiêm vào thành đốt phá cung điện, sách vở, cướp con gái, ngọc lụa đem về Chiêm.

Muốn trả thù, năm 1373 vua Trần Duệ Tông cho bổ sung quân ngũ, sửa đóng thuyền chiến và xuống chiếu thân chinh đi đánh Chiêm Thành, nhưng chưa đi mà cho Hành khiển tham mưa quân sự là Đỗ Tử Bình vào trấn giữ châu Hóa. Vua Chiêm cầu hòa, đem 10 mâm vàng tới nhờ Đỗ Tử Bình chuyển dâng vua Trần. Đỗ Tử Bình lấy cả 10 mâm vàng đó và nói dối vua Trần là vua Chiêm - Chế Bồng Nga ngạo mạn, vô lễ, chống lại. Vì thế vua Trần tức giận, quyết ý thân chinh.

Cuối năm Bính Thìn (đầu năm 1377) vua Trần Duệ Tông đem 12 vạn quân từ kinh thành Thăng Long ra đi, cho tham mưu quân sự Hồ Quý Ly đốc suất Nghệ An, Tân Bình, Thuận Hóa cung cấp và chuyên chở quân lương. Quân Trần đi tới cửa biển Di Luân, nay là cửa Ròn, thuộc huyện Quảng Trạch, Quảng Bình thì chia thành hai bộ phận: một bộ phận đi đường thủy, một bộ phận tiếp tục đi đường bộ.

Ngày 23 tháng giêng năm Đinh Tỵ (1377), quân Trần tới cửa biển Thi Nại, tức Quy Nhơn ngày nay thì đóng lại ở động Ỷ Mang. Chế Bồng Nga là người mưu trí, cho dựng trại ở ngoài thành Chà Bàn, sai một viên quan nhỏ là Thu Bà Ma giả đầu hàng, nói dối là Chế Bồng Nga đã trốn đi, chỉ còn thành không, khuyên vua Trần nhanh chóng đưa quân vào thành. Ngày 24 tháng giêng, vua Trần Duệ Tông mặc áo đen, cưỡi ngựa màu bùn (lông trắng xen lẫn lông đen) cùng Ngự Câu vương Húc là con Thượng hoàng Trần Nghệ Tông mặc áo trắng cưỡi ngựa trắng cùng đem quân tiến vào thành Chà Bàn. Đại tướng Đỗ Lễ can không nên đi như thế. Trần Duệ Tông chủ quan không nghe, nói rằng: "Ta mình mặc áo giáp, tay cầm gươm dãi gió dầm mưa, lội sông trèo núi, vào sâu trong đất giặc, không một người nào dám chống lại, đó là trời giúp. Huống chi nay vua giặc nghe tiếng bỏ trốn, không có lòng đánh lại. Cổ nhân nói: "Dụng binh quý ở nhanh chóng”. Nay lại dùng dằng không tiến nhanh, thế là trời cho mà không lấy để nó lại có mưu khác thì hối sao kịp. Ngươi là hạng đàn bà" (Đại Việt sử ký toàn thư. Bản dịch ... Tập II, tr.187), và Trần Duệ Tông lấy áo đàn bà bắt Đỗ Lễ phải mặc.

Quân Trần tiến đánh thành Chà Bàn. Sử ghi rằng: "Quân nối gót nhau như xâu cá mà đi, trước và sau cách nhau xa. Quân giặc thừa thế xông ra đánh chặn. Độ một giờ thì quan quân tan vỡ” (Đại Việt sử ký toàn thư. Bản dịch ... Tập II, tr.187). Vua Trần Duệ Tông bị bao vây và chết tại trận. Các đại tướng Đỗ Lễ, Nguyễn Nạp Hòa, hành khiển Phạm Huyền Linh đều chết trận. Ngự Câu vương Húc bị quân Chiêm bắt sống. Tham mưu quân sự Đỗ Tử Bình lãnh hậu quân không đến cứu vua, nên thoát chết. Hồ Quý Ly đốc quân tải lương, nghe tin vua chết trận, bỏ chạy về trước. Đỗ Tử Bình, theo lệnh Trần Nghệ Tông, bị nhốt cũi đưa về Thăng Long và bị kết tội đồ làm lính.

Giữa năm 1377, Chiêm Thành lại tiến công vào cửa biển Thần Phù (Ninh Bình) kéo lên Thăng Long, nhưng mấy ngày sau lại rút về nước.

Triều đình nhà Trần sợ người Chiêm. Cuối năm 1379, vua Trần hai lần cho người đem tiền đi chôn giấu nơi xa, đề phòng quân Chiêm vào Thăng Long đốt phá cung điện.

Đầu năm 1380, quân Chiêm tiến đánh Nghệ An, Diễn Châu, Thanh Hóa. Hồ Quý Ly đem thủy binh, Đỗ Tử Bình đem bộ binh đi đánh. Hồ Quý Ly thắng trận. Vua Chiêm - Chế Bồng Nga phải chạy về nước.

Tuy thắng trận, triều đình nhà Trần vẫn lo sợ, năm 1381 rước thần tượng ở các lăng Giác Hương, Thái Đường, Long Hưng, Kiến Xương đưa về lăng lớn Yên Sinh và bắt các nhà sư khỏe mạnh đương tu ở các chùa làm lính đi đánh Chiêm Thành.

Đầu năm 1382, quân Chiêm Thành đánh Thanh Hóa.

Giữa năm 1383 vua Chiêm - Chế Bồng Nga cùng đại tướng La Ngai đem quân đánh lên Thăng Long. Triều đình nhà Trần phải chạy sang Tiên Du (vùng núi huyện Tiên Sơn, Hà Bắc ngày nay) dựng cung điện, tạm lập kinh đô tại đây. Đầu năm 1384, quân Chiêm rời khỏi Thăng Long, rút về nước. Triều đình nhà Trần vẫn ở lại Tiên Du, mãi năm 1387 mới về Thăng Long.

Cuối năm 1389, Chiêm Thành đánh cướp Thanh Hóa, triều đình nhà Trần cử Hồ Quý Ly đem quân đi chống giữ. Hồ Quý Ly thua to, quân tướng chết nhiều, Hồ Quý Ly trốn về. Thượng hoàng Trần Nghệ Tông phải sai tướng khác là Trần Khát Chân đem quân đi đánh tiếp. Quân Chiêm tiến tới sông Hải Triều, tức sông Luộc ngày nay. Nhờ có hàng tướng Chiêm giúp sức, Trần Khát Chân dùng súng bắn chết vua Chiêm - Chế Bồng Nga. Đại tướng Chiêm là La Ngai trở về Chiêm, tự lập làm vua. Con của Chế Bồng Nga cùng gia đình chạy sang Đại Việt. Vua Trần phong con Chế Bồng Nga là Chế Ma Nô Đà Nan làm Hiệu Chính hầu.

Năm 1396, Trần Nghệ Tông cho quân đi đánh Chiêm Thành, bắt được tướng Chiêm là Bố Đông đem về.

Năm 1397, hai tướng Chiêm là Chế Đa Biệt và em là Mộ Hoa Tử Ca Diệp đem gia đình sang Đại Việt, được nhà Trần thu dùng làm tướng và đổi sang tên họ Việt Nam.

Đầu năm 1400, Hồ Quý Ly lên ngôi vua lập nhà Hồ. Năm 1401, Hồ Quý Ly lên làm Thái Thượng hoàng, nhường ngôi vua cho con là Hồ Hán Thương.

Năm 1402, Hồ Hán Thương đem quân đi đánh Chiêm Thành, chiếm giữ một phần đất phía bắc Chiêm Thành.

Năm 1403, Hồ Hán Thương cho 20 vạn quân thủy bộ đi đánh Chiêm. Quân của nhà Hồ đánh phá Chiêm Thành 9 tháng, vây hãm kinh thành Chà Bàn của Chiêm, nhưng không lấy được, hết lương ăn phải rút về.

Tới đây quan hệ giữa Đại Việt - Chiêm Thành tạm ngừng vì Đại Việt có xung đột vũ trang với Trung Quốc.


 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

  Ẩn/Hiện ý kiến

Mã chống spam   

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

Thời điểm thi THPT QG

Bạn muốn tổ chức thi thử vào THPT QG khi nào?

Top